Ekologiczna ochrona roślin cz.2 choroby i szkodniki

Nasze działki i ogrody są domem dla tysięcy różnych organizmów, z istnienia większości nie zdajemy sobie nawet sprawy. Większość z nich jest zupełnie obojętna dla naszych upraw i roślin ozdobnych, część pomagają nam w walce z chorobami i szkodnikami. Które z nich są wrogie? Kiedy zauważymy szkodę lub stan którejś rośliny się pogorszy, przed podjęciem działań musimy dokładnie się przyjrzeć, najlepiej zrobić zdjęcia i zidentyfikować przyczynę. Pomocna może być literatura i pisma fachowe lub fora internetowe – w odpowiednich działach możemy poszukać samodzielnie lub założyć własny wątek z zapytaniem. Czasem powodem złego stanu rośliny może nie być choroba czy szkodnik, ale np. przenawożenie, brak jakiegoś pierwiastka w glebie, zalanie itd. Warto jednak wiedzieć jakie grupy organizmów wyrządzają szkody w naszych ogrodach.

Bakterie

Bacteria to grupa jednokomórkowych organizmów w randze królestwa, widocznych dopiero pod mikroskopem. Bakterie zostały odkryte przez A. Leeuwenhoeka, nazwę zaś nadał im w 1838 niemiecki przyrodnik i lekarz Ch.G. Ehrenberg. Rozmnażają się wegetatywnie, czyli przez podział. W niesprzyjających warunkach tworzą formy przetrwalnikowe. W większości są cudzożywne, niektóre są samożywne; są wśród nich zarówno bakterie tlenowe, jak i beztlenowce, mogą występować w ekstremalnych warunkach środowiskowych. Obecne w całym ogrodzie, większość z nich to pożyteczne organizmy. Obok grzybów odgrywają ważną rolę w rozkładzie materii organicznej. Do najważniejszych należą bakterie glebowe (m.in. wytwarzające próchnicę) oraz bakterie korzeniowe. Niektóre wywołują choroby roślin np. wyrośle czy zgnilizny. W ogrodzie ekologicznym stosujemy tylko środki zapobiegawcze przeciwko chorobom bakteryjnym, w przypadku wystąpienia objawów musimy sięgnąć po środki chemiczne. Natomiast pożyteczne bakterie możemy wprowadzić do ogrodu jako preparat z Efektywnymi Mikroorganizmami – ma to na celu wzmocnienie odporności roślin na choroby i szkodniki oraz poprawienie równowagi ekologicznej.

Wirusy

Virales – twory biologiczne widoczne dopiero pod mikroskopem elektronowym, cząstki białka bez przemiany materii, namnażające się kosztem żywych komórek. Z tego powodu wirusy nie rosną i nie rozmnażają się, są pasożytami obligatoryjnymi, czyli żywy gospodarz jest im niezbędny. W ogrodzie powodują zniekształcenie i karłowacenie roślin, oraz zmianę barwy nerwów liściowych. Jednym z bardziej znanych jest wirus pstrości tulipana (TBV) – zarażone nim rośliny mają bardzo atrakcyjne kwiaty, powoduje on jednak zamieranie cebul. Takich roślin nie można uratować, należy je niezwłocznie zniszczyć, najlepiej spalić.

Roztocze

Acarina – są to stawonogi, maleńkie pajęczaki, można je zobaczyć pod szkłem powiększającym. Wśród nich są zarówno roślinożercy, mięsożercy jak i pasożyty. Do roztoczy należą m.in. świerzbowiec czy kleszcze. Gatunki szkodliwe dla roślin żywią się sokiem jak np. przędziorki, szpeciel jukkowiec czy roztocz narcyzowiec. Roztocza żerują zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz rośliny, uszkadzają pąki kwiatowe i liście, ślady żerowania pojawiają się w postaci czerwonych i brązowych odbarwień. Środki chemiczne są mało skuteczne, opryski trzeba powtarzać kilkakrotnie, a i tak pajęczaki mogą się na nie uodpornić. Dodatkowo unicestwiamy pożyteczne roztocza drapieżne.

Nicienie

Nematoda – maleńkie bezkręgowce, dawniej zaliczane do obleńców, zamieszkują zarówno środowiska wodne, jak i glebę. Większość z nich jest pasożytami roślin i zwierząt np. owsiki. Szkodliwe nicienie uszkadzają korzenie i nadziemne części roślin, również chwastów. Niektóre tworzą cysty z jajami i larwami mogące przetrwać w glebie długi czas, by w bardziej sprzyjających warunkach zaatakować kolejnego żywiciela. Zaatakowana roślina rośnie słabo lub karłowacieje.

Grzyby

Fungi – grupa organizmów w randze królestwa. W Polsce jest znanych ok. 10 000 gatunków. Są zbudowane z gołym okiem widocznych strzępek. Żywią się na trzy sposoby: martwą materią organiczną (saprofity), wchodząc w korzystny związek z rośliną (mikroryza i porosty) lub żerowanie na żywych organizmach ich kosztem (pasożytnictwo). Sprzyjające dla rozwoju grzybów warunki to duża wilgotność gleby, nagromadzenie martwej lub żywej materii organicznej, zacienienie, odpowiednia temperatura (ciepło, nie gorąco) oraz ph (nie tolerują gleb alkalicznych). Choroby roślin wywołują:
  • Grzyby glebowe – szkodliwe grzyby glebowe wnikają przez korzenie roślin do ich wiązek przewodzących powodując szybkie więdnięcie;
  • Plamistość liści – na liściach i owocach pojawiają się plamy, które z czasem zasychają i powodują obumieranie całych części roślin;
  • Rdze – do pełnego rozwoju wymagają dwóch gatunków roślin żywicielskich; na jednym żywicielu grzyb wytwarza zarodniki, by następnie zarazić drugiego; objawy chorobowe są różne u obu gatunków.

Niektóre z chorób wywołanych przez grzyby to: szara pleśń, mączniaki, zamieranie trawników fytoftoroza, parch, kędzierzawość liści. Sprzyja im wilgotna pogoda i zbyt ciasno posadzone rośliny lub brak cięcia w przypadku drzew owocowych, co powoduje że liście po deszczu schną wolniej.

Owady

Insecta – gromada zaliczana do stawonogów, obejmuje ok 75% opisanych gatunków zwierząt. Na świecie jest co najmniej milion różnych gatunków owadów. Występują we wszystkich środowiskach na kuli ziemskiej, ich pożywienie stanowią wszelkie substancje organiczne, same są ważnym składnikiem diety licznych gatunków zwierząt. Szkodliwe żywią się rozmaitymi częściami roślin, w różnych stadiach rozwojowych – larwy, gąsienice, czerwie, aż po osobniki dorosłe. Objawy ich żerowania na roślinach mogą być bardzo różne: wygryzione dziury lub plamy na liściach, zniszczone korzenie, zniekształcenia pędów. Większość owadów pojawia się w cyklach trzyletnich: w pierwszym roku masowego pojawienia się szkodnika zaczynają się bardzo szybko rozmnażać organizmy pożyteczne; w drugim roku organizmów pożytecznych będzie znacznie więcej, ale zabraknie pokarmu, więc w kolejnym roku ich liczba spadnie, dając szkodnikom szanse na rozmnażanie. Tak cykl się zamyka. W klimacie umiarkowanym rzadko dochodzi do gołożeru, czyli całkowitego ogołocenia upraw, zazwyczaj pożyteczne organizmy utrzymują liczbę szkodników w dopuszczalnych granicach. Dodatkowym zagrożeniem jest przenoszenie przez owady ssące wirusowych chorób roślin.

Mięczaki

Mollusca – żyją zarówno na lądzie, jak i w wodzie. Największe szkody w ogrodach wyrządzają ślimaki nagie. Podczas wilgotnych lat mogą rozmnożyć się tak bardzo, że są prawdziwą plagą. Żerują głównie nocą, po deszczu, do ich ulubionych dań należy sałata, dalie, aksamitki, funkie i większość siewek. Lubią ogrody cieniste, pełne zakamarków, wysokiej trawy i resztek roślinnych. Wbrew pozorom winniczki i wstężyki ogrodowe nie wyrządzają poważniejszych szkód, potrafią nawet zjadać jajka ślimaków nagich. Do naturalnych wrogów ślimaków zaliczamy ropuchy, ptaki, ryjówki, chrząszcze biegacze i jaszczurki.

Gryzonie

Rodentia – najliczniejszy rząd ssaków (ponad 1500 gatunków) zamieszkujących wszystkie kontynenty. Do głównych gatunków szkodników należą nornik polny, karczownik ziemnowodny, mysz zaroślowa, mysz polna. Te niewielkie ssaki mogą wyrządzić poważne szkody podgryzając korzenie oraz zjadając bulwy i cebule roślin. Czasem przenoszą zarazki chorób ludzi i zwierząt.

Dzikie ssaki

Sarny, zające i króliki wyrządzają szkody głównie zimą, w ogrodach położonych blisko lasów i pól. Czasem szkody wyrządzić mogą również dziki, a w północno-wschodniej części kraju nawet łosie. Myszy i szczury są zagrożeniem raczej dla zbiorów niż dla upraw. Najważniejsze jest zabezpieczenie roślin na zimę tak, by szkodniki nie miały dostępu do kory, zwłaszcza młodych drzew. W ogrodach nie pozostawiajmy również otwartych pojemników na śmieci i resztek jedzenia, to dodatkowo przywabi zwierzęta.

Źródła:

Agrobiznes: Roztocze
Wiem: Bakterie, Wirusy, Roztocze, Nicienie, Grzyby, Owady, Mięczaki, Gryzonie
Wikibooks Ekoochrona roślin, Tabela ochrony

  • Bardzo ciekawe, miło było dowiedzieć się czegoś nowego :).

  • Dziękuję, miło mi, że się podoba:)

  • Ciekawy post. Kiedyś mieliśmy duży problem ze ślimakami w naszym ogrodzie, ale odkąd zamieszkał w nim jeż, ślimaki są już prawie rzadkością. 🙂

  • Dziękuję:) Tak, jeż jest jednym z najlepszych środków na ślimaki, gratuluję takiego mieszkańca ogrodu

Instagram SpisBlog
Facebook